علیرضا رفوگران - خود آ - گالری مریم فصیحی هرندی

یادداشتی بر نمایشگاه «خود آ»

ثنویت فردیت یا ”من“ ؛ دغدغه‌ای که رفوگران را وادار به نگارش خویشتن می‌کند. مقوله‌ای مبهم برای انسان در دنیای مدرن. چینش آثار به گونه‌ای ست که در بدو ورود، ناخواسته ما را به جستجوی سوژه می‌کشاند، سوژه‌ای که آغازگر روایت این آثار است. روایتی که زردهای پنهان در پس زمینه سوژه‌اش مخاطب را وادار به حرکت، کشف این روایت و در نهایت یافتن من، منِ راوی یا همان سوژه‌ مستتر می‌کند. در میان آثار، دو اثر چاپی در کنار هم قرار داده شده‌اند. دو پرتره سیاه و سفید با تکنیک چاپِ اِچینگ و آکوانتیت؛ بهره وری از این دو تکنیک و پارادوکسی که رنگهای سیاه و سفید در خلق پرتره‌ها ایجاد کرده‌اند، تداعی کننده‌ دو پرتره‌ شبیه به یک عکس در حالت نگاتیو و پازتیو آن است. پارادوکسی که یادآور ساحت خیالین لکان است.

می‌دانیم که هر جا که لکان از ساحت خیال سخن به میان آورده است به معانی برخاسته از تداعی معنا هم اشاره دارد. نزد لکان مرحله‌ی خیال در جهت مکتوم نگاه داشتن کاربردهای مقولات دیگر یعنی مرحله‌ی سمبل (نماد) و واقعیت می‌باشد . در حالی‌که مرحله خیالی به نظم آنچه می‌بینیم مرتبط می‌شود، مرحله سمبلیک فراهم‌آورنده ساختار مرتبط و تنظیم کننده جهان دیداری به‌شمار می‌آید. اینجا اگر بگوئیم جهان دیداری، شاید در حق این آثار کم لطفی کرده باشیم. می‌گویم جهان پدیداری.

وجه خیالی مرحله معطوف به تن یا بدن است و قلمرو نفسانیات و شور جسمانی را در برمی‌گیرد و لکان همچون اسپینوزا آن را قلمروی می‌داند که انسان قابلیت انقسام را در آن تجربه می‌کند. نفسانیات و خواسته‌های درونی در این حوزه مربوط به خود است که در آستانه تجلی وجه سمبلیک مغلوب می‌گردد. اگر چه وجه سمبلیک ثنویت، ساختار خیالی را به‌هم می‌ریزد اما به آن وابسته است.

فردیت یا ”من“ ؛ دغدغه‌ای که رفوگران را وادار به نگارش خویشتن می‌کند. مقوله‌ای مبهم برای انسان در دنیای مدرن.

درست در کنار چاپ‌های سیاه و سفید که این دوگانگی را القا می‌کنند. پرتره‌ای درابعاد مربع با عرض تقریبی یک و نیم، پوشیده در هاله‌ رنگ ارغوانی میان صورتک‌های قاب گرفته و کوچک، تمام حواس پدیداری را می‌گیرد و دنیای دوگانه‌ی خیالین را در هم می‌شکند . شاید در قلمرو زبان، تجربه ما را می‌سازد و نه تنها پیام آور واژگانی ست که برای توصیف خود و جهان از آن استفاده می‌کنیم، نیز، آفریننده‌ هویت‌هایی است که به‌عنوان خود از آنها یاد می‌کنیم.

آثار علیرضا رفوگران در گالری مریم فصیحی هرندی

اما اینجا رنگ ارغوانی و صورتک‌های کوچکتر نصب شده کنار آن هویت‌های نمادین مختلف چون والدین، استاد؛ پدر، مادر، و غیره … همان حس «من» بودن را بدون آنکه خود در آفرینش آنها نقش داشته باشند به وجود می‌آورند. گویی رنگ‌های از پیش ساخته شده می‌آیند و همچنان که «من» به‌عنوان فرد خود را نشان می‌دهد؛ من، خود را هم در این هویت‌ها می‌بیند. در این صورت‌ها . اگر چه هیچ هویت نمادین کاملاً «من» را در بر نمی‌گیرد و مناسب برای آن نمی‌باشد، اما حس خیالینِ داشتن خودِ متجلی در بُعد نمادین و موجد «خود» ، فاصله‌ بین من واقعی و من خیالی را بر می‌دارد.

به تعبیر دیگر یک غیریت یا ”دیگری“ به زبان رنگ، اینجا رنگ ارغوانی؛ آمده است تا چالش میان این ”من ها “، این صورتک‌های کوچک را از خیال برگیرد و سامان بخشد و به دنیای واقع برگرداند. دنیای واقعی که درست در برابر خیال و نماد در پنج تابلوی ایستاده پشتاپشت هم، جهان واقعِ ”من“ را در هم می‌شکند . علیرضا رفوگران خود را در کنار شخصیت‌های حقیقی جهان خود ترسیم کرده است . ”من“ را از دنیای بیهوده‌ مصرف و خودانگاری باطل گرفته است و دوباره ترسیم کرده است . ”من“ را از خیال و نماد قاپیده اما این‌بار در جهانِ واقعی این پنج تابلو انکار کرده است.

خود آ - علیرضا رفوگران

درست جایی که این پنج تابلو به پایان می‌رسند ، در یک دور کامل دوباره می‌رسیم به همان سوژه ، همان سوژه‌ مستتر که فرآیندِ درزیستگی ، انقیاد و گریختن از خویشتن به مثابهِ ”من“ را به پایان می‌رساند و مخاطب را به خود می آورد.

توالی این آثار و عنوان ”خود آ“ در این مجموعه ، با این قرائت یا پیش فرض، تکینگی یا خودآئینی را در اخلاق کانت و بعدها لکان یاد آور می‌شود. مقوله‌ای که در اخلاق عرفان ایرانی هم گوشه‌هایی از آن به شکل کلی‌تر طرح شده است. اخلاق نه گفتن، به هر آنچه که سوژه را منقاد می‌کند و در گستره‌ زبان به قدرت وابسته؛ نوعی پاکبازی و تن به هر چیز ندادن. نوعی به خود آمدن و گسستن از قیودی که انقیاد زبان – تاریخ می‌نامیم. نوعی نه گفتن به خود مفهوم و ماهیت سوژه و سوژگی، چرا که سوژه خود حاصل انقیاد است. سوژه‌ای که در گوشه‌ای از نمایشگاه پنهان است. سوژه‌ای که از آغاز خود را انکار می‌کند و در پایان منِ مخاطب را.

› اطلاع بیشتر و دیدن تصاویری بیشتری از آثار نمایشگاه خود آ

گالری مریم فصیحی هرندی | به نشانی تهران، دروس، خیابان وارسته، کوچه مشایخی، پلاک 11 | شماره تماس: 22008654-021 | ساعات بازدید: 16 الی 20 | * روزهای پنج‌شنبه تعطیل است. ›› اطلاعات بیشتر